Samenwerken voor een sterkere start: Kansrijke Start in Eemland

Interview met Lidewij Warris, Regionaal Ketenregisseur Kansrijke Start Eemland.

De regionale ketenaanpak Kansrijke Start in Eemland is de afgelopen periode in een nieuwe fase beland. Waar voorheen vooral lokaal werd gewerkt, staat inmiddels een stevig netwerk waarin medische en sociale partners elkaar regionaal weten te vinden. Lidewij Warris – arts Maatschappij en Gezondheid, in 2024 coördinator en sinds 2025 netwerkregisseur – vertelt hoe deze beweging tot stand kwam, welke initiatieven eruit voortkomen en wat dit in de praktijk betekent voor professionals én gezinnen.

Waarom is een regionale ketenaanpak nodig?

“Het draait maar om één doel: kinderen in onze regio een zo kansrijk mogelijke start geven,” begint Lidewij. “En dat begint al vóór de zwangerschap. We zagen dat gemeenten veel naast elkaar werkten, ieder met een eigen lokaal netwerk. Dat functioneert prima binnen gemeentegrenzen, maar sluit niet aan op de werkwijze van bijvoorbeeld kinderartsen, gynaecologen of verslavingszorg, die zijn regionaal georganiseerd. Daardoor bleven kansen onbenut en duurde het te lang voordat passende ondersteuning bij ouders terechtkwam.”

Het landelijke zorgakkoord vroeg bovendien expliciet om regionale samenwerking in preventieve ketenaanpakken.
“Dat gaf een impuls: niet langer ieder voor zich, maar samen doelen afspreken, elkaar inspireren en waar nodig steunen. Daardoor komen lokale initiatieven beter van de grond én sluit het medisch domein veel beter aan.”

Heeft dat al effect?

Lidewij glimlacht. “Jazeker. We hebben nu één stevige regionale coalitie Kansrijke Start. Dat maakt het zoveel eenvoudiger om elkaar te vinden. Denk aan kinderartsen en gynaecologen in het Meander maar ook verloskundigen en GGZ professionals die nu sneller overleggen met lokale coalities als er opvallende patronen worden gezien. Het sociaal en informeel domein in de gemeenten krijgen op hun beurt beter zicht op zorgen en signalen vanuit het ziekenhuis. Die kruisbestuiving was er voorheen nauwelijks.”

Een van de tastbare hulpmiddelen is de Zorgpadentool: al beschikbaar in Amersfoort, Leusden en Woudenberg: een overzicht per gemeente van het beschikbare zorg- en ondersteuningsaanbod, met een direct aanspreekpunt.

“Voor tweedelijnsprofessionals is dat echt goud waard. Zij hebben simpelweg niet de tijd om uit te pluizen wie waar zit. Nu kunnen ze in één oogopslag doorverwijzen, waardoor minder zorg onnodig blijft hangen in het ziekenhuis en gezinnen sneller passende ondersteuning krijgen dichtbij huis.”

Meer inhoudelijke verbinding

Ook op inhoud ontstaat er meer samenhang. De scholing van afgelopen november – over kijken met een “infant mental health (IMH)”-bril (waarbij de ouder-kindrelatie centraal staat) bij veelvoorkomende problematiek bij jonge kinderen – bracht medische, sociale en informele professionals samen.

“Dat was heel waardevol,” vertelt Lidewij. “Iedere discipline kijkt vanuit een ander perspectief. Als die inzichten samenkomen, vallen de puzzelstukjes veel sneller op hun plek. Je hoeft het niet alleen te dragen; iedereen brengt een onderdeel van de oplossing mee. Het gezamenlijk leren kijken naar problematiek vanuit de IMH-visie, sluit helemaal aan op de nieuwe ontwikkelingen rondom de integrale gezinspoli (basisfunctionaliteit AZWA).”

De samenwerking werkt bovendien als een vliegwiel.

“Een mooi voorbeeld is het Meander MC. Hier was al een multidisciplinair overleg waar professionals van de POP-poli, kinderartsen, medisch maatschappelijk werk en IMH professionals aansloten. Sinds de regionale samenwerking sluit de JGZ hier ook aan voor de verbinding met het sociaal domein en werd het ‘Kansrijke Start‑MDO’. Hier worden knelpunten in de samenwerking aangepakt en casuïstiek besproken. Waarbij nu beter geborgd is dat interventies en aanbod lokaal (zoals een prenataal huisbezoek van de JGZ, Stevig Ouderschap, maar ook ondersteuning vanuit welzijnsorganisaties of het wijkteam) ook betrokken worden bij gezinnen die bij het medisch domein in zorg zijn.

Vanuit deze gedreven groep professionals binnen het MDO zijn al meerdere scholingen voor de regio georganiseerd (rondom bijvoorbeeld excessief huilen, voedingsproblemen of slaapproblemen), waar professionals uit verschillende domeinen aansluiten. Zulke ontwikkelingen ontstaan niet door druk van bovenaf, maar omdat professionals enthousiast zijn én elkaar weten te vinden.”

Gezond zwanger worden: een nieuwe pijler

Een groeiend thema binnen Kansrijke Start is gezond zwanger worden. De gezondheid en omgeving van beide ouders voor de zwangerschap heeft al invloed op de gezondheid van het toekomstige kindje.
“Door de regionale coalitie weten partners elkaar veel sneller te vinden, ook rondom gezond zwanger worden. Inwoners kunnen gebruik maken van het gratis kinderwensspreekuur bij de verloskundige, maar weten dit nog onvoldoende te vinden. Door regionale samenwerking met verschillende partners kunnen we de bekendheid hiervan bij inwoners en professionals vergroten. Het verloskundig samenwerkingsverband wil hier ook meer mee doen. Omdat we nu gezamenlijk voelen – ‘met z’n allen gaan we dit doen’ – pakken partners sneller verantwoordelijkheid.”

Een concreet voorbeeld komt uit de apotheken.

“Baliemedewerkers gaven tijdens de Week van Gezond Zwanger Worden flyers mee aan vrouwen én mannen in de vruchtbare leeftijd. Een korte interventie, maar vergroot wel de bewustwording bij inwoners. Na evaluatie van deze pilot kiezen we nu voor ‘very brief advice’ zakkaartjes, met vooraf een korte scholing. Ook worden er stickers op anticonceptie-verpakkingen geplakt om te attenderen op het gebruik van foliumzuur als  anticonceptie gestaakt wordt vanwege een kinderwens. Deze campagne wordt positief ontvangen door apothekers.”

Maar, niet iedereen is altijd even makkelijk te bereiken, benadrukt ze.
“Het zou helpen wanneer bepaalde taken structureel vergoed worden. Nu hangt veel af van vrijwillige bevlogenheid, dat is prachtig, maar niet duurzaam voor iedereen.” 

Versnelling door samenwerking

De positieve energie ziet Lidewij in de volle breedte van de regio terug.
“Wat ik vooral merk, is dat de samenwerking inmiddels vanzelf gaat. Partners weten elkaar te vinden, pakken zelf initiatieven op en sluiten aan bij nieuwe thema’s zonder dat daar veel coördinatie voor nodig is. Dat geeft zoveel vertrouwen in de beweging die we samen in gang hebben gezet.”

Daarnaast leren gemeenten steeds vaker van elkaars aanpak.
“Tijdens regionale bijeenkomsten delen gemeenten als Leusden en Soest hoe zij hun lokale ketenaanpak hebben ingericht. Dat werkt enorm inspirerend. Gemeenten nemen ideeën van elkaar over, zien wat al werkt in de praktijk en durven daardoor sneller stappen te zetten.”

Een ander concreet effect is de online ouderschapscursus.
“Die is nu beschikbaar voor álle ouders in de regio Eemland. De cursus ondersteunt gezinnen in een periode die vaak intensief en soms overweldigend is. Doordat we de cursus regionaal hebben ingekocht, is hij breed toegankelijk ongeacht in welke gemeente je woont. Dat sluit naadloos aan bij het gedachtegoed van Kansrijke Start: gelijke kansen voor elk gezin.”

Wat heb je zelf geleerd als ketenregisseur?

Lidewij denkt even na. “Dat timing echt alles is. Sommige stappen en ideeën zijn inhoudelijk logisch, maar in de praktijk nog te vroeg. En soms kom je via een omweg tóch precies waar je moet zijn. Ook realiseer ik me hoe belangrijk vertrouwen is. Professionals zetten graag stappen, maar wel in de wetenschap dat we dat gezamenlijk doen.”

Daarnaast leerde ze hoe belangrijk bestuurlijke borging is.
“Je hebt mensen nodig die de inhoud kennen én collega’s die dit bestuurlijk kunnen inbedden, zodat de organisatie de beweging kan borgen. Enthousiasme is een prachtige motor, en met die bestuurlijke laag wordt het duurzaam verankerd.”

Tegelijkertijd ziet ze dat sommige ambities tijd nodig hebben. Uniform signaleren van kwetsbaarheid blijft bijvoorbeeld een uitdaging.

“Vrijwel iedereen ziet het belang, maar veel kleine verloskundigenpraktijken hebben simpelweg niet de capaciteit om er nu al structureel mee aan de slag te gaan. In het begin frustreerde dat me, ik wilde te snel. Nu zie ik: sommige stappen vragen om een langere adem. Je leert gaandeweg te voelen waar de energie zit. Iets willen is niet hetzelfde als het meteen kunnen.”

Wat wil je collega-professionals in de regio graag meegeven?

“Wacht niet tot alles perfect geregeld is,” zegt Lidewij. “Je kunt morgen al verschil maken. Vraag eens door bij een kinderwens. Bespreek wat je opvalt. Voer een gesprek over leefstijl, stress of roken. Ouders in een kwetsbare situatie geven aan dat zij verwachten dat professionals met wie zij een vertrouwensrelatie hebben dit gesprek met hen voeren. Het begint met belangstelling en een open gesprek, vanuit je behandelrelatie kun je dit heel natuurlijk en onbevooroordeeld doen ; dát maakt het veilig.”

Lidewij besluit:

“Het maakt niet uit in welk domein je werkt: iedereen heeft een stukje van de puzzel in handen. Kansrijke Start is iets van ons allemaal, zoek binnen je organisatie degene op die bij Kansrijke Start betrokken is, of neem contact met mij op. Échte samenwerking brengt niet alleen ons netwerk verder, maar vooral de gezinnen en kinderen voor wie we dit doen.”

Tekst: Juliette Lugt